Utrecht
Hier vind je informatie over heden en verleden van de homohoreca in de stad Utrecht:
Cafés: Bodytalk · Kalff
Dansfeesten: BOLD · Cruise Control · enSuite · MAXI · PANN · Queer in Wonderland · RUBBER
Evenementen: Midzomergracht · Utrecht Pride
Festival: PANNDORA
Bijeenkomsten: Leather Social Utrecht
Meer: Geschiedenis · Links
Bijgewerkt: 10-10-2023
Houd er rekening mee dat veel zaken op maandag, dinsdag en woensdag gesloten zijn. Check de website of social media van een zaak voor actuele info.
C A F É S
Café Bodytalk
One of the most busy gay & lesbian bars in The Netherlands
Oudegracht 64
3511 AS Utrecht
Sinds 27 februari 1987
Openingstijden: (onder voorbehoud)
- Weekenden: 15.00 - 03.00 uur
- Weekdagen: 15.00 - 01.00 uur
- Weekenden: 15.00 - 03.00 uur
- Weekdagen: 15.00 - 01.00 uur
Café Kalff
Go where you're celebrated, not where you're tolerated
Oudegracht 47
3511 AC Utrecht
Sinds 4 maart 2011
Openingstijden: (onder voorbehoud)
- Weekenden: 15.00 - 02.00 uur
- Weekdagen: 16.00 - 01.00 uur
- Weekenden: 15.00 - 02.00 uur
- Weekdagen: 16.00 - 01.00 uur
D A N S F E E S T E N
PANN
Het leukste LHBTQIA+ event van Nederland
3e zaterdag van de maand
@ TivoliVredenburg
Sinds 1971
Queer in Wonderland
Events by a queer intersectional transfeminist collective
4 keer per jaar
@ EKKO
Sinds 2019
E V E N E M E N T E N
Midzomergracht festival
Wordt niet meer georganiseerd
Eind juni
Diverse locaties
1997 - 2019
Een zeer gevarieerd festival rond de Oudegracht en de Midzomernacht met exposities, muziek, theater, lezingen, literaire bijeenkomsten, stadswandelingen, feesten, films en sport.
Vanuit gaycafé Kalff opgezet als alternatief voor de Amsterdamse Canal Parade omvat Utrecht Pride nu een botenparade rond de binnenstad en straatfeesten rond de homohoreca.
In 1986, 1998 en 2013 werd de Roze Zaterdag in Utrecht gehouden.
F E S T I V A L
PANNDORA Festival
In 2024 vindt PANNDORA niet plaats
Het leukste outdoor LHBTQIA+-festival van Nederland
Laatste zaterdag van juni
Julianapark
Sinds 2019
V E R L E D E N
Geschiedenis
van de homohoreca in UtrechtDe stad Utrecht kende begin 18e eeuw al zeker drie zogeheten lolhuizen: herbergen waar homoseksuele mannen (destijds "sodomieten" genoemd) voor al dan niet seksuele ontmoetingen bijeen kwamen. Zo was er herberg De Levendige Dood aan de noordzijde van de Korte Elisabethstraat en Kasteel van Vredenburg, gelegen ergens achter het huidige stadhuis.
Voorts was er de herberg van Hendrick Coopman vlak buiten de Tolsteegpoort, die eveneens beschikte over een "apart Camertie voor manvolck" waar "slappe dingen styf gemaakt" werden. Coopman werd in het kader van de Utrechtse sodomieprocessen op 5 juni 1731 veroordeeld tot levenslange verbanning uit de stad.
Op 17 februari 1798 werden opnieuw zeven mannen wegens sodomie veroordeeld tot straffen uiteenlopend van 20 jaar tot levenslang tuchthuis. In 1811 werd de strafbaarheid van sodomie opgeheven. Of homomannen nadien nog in specifieke herbergen of cafés samenkwamen is vooralsnog niet bekend.
De sociëteiten van het COC
Vlak na de Tweede Wereldoorlog was er vermoedelijk al wel weer een zekere homoseksuele subcultuur in de stad, aangezien al op 18 januari 1950 de Utrechtse afdeling van het COC werd opgericht, die op 30 december van dat jaar een sociëteit opende in de werfkelder van schrijfster Ina Boudier-Bakker aan de Oudegracht 333.
Die ruimte, waar soms ook illegaal gedanst werd, sloot echter na twee jaar al weer. Nadien kwamen COC-leden op telkens wisselende locaties bijeen, totdat op 12 december 1964 een nieuw onderkomen geopend werd in de werfkelder van de woning van COC-voorzitter Jacques Drabbe aan de Nieuwegracht 28. Toen dit te krap werd, kocht het COC in 1977 een pand aan de Oudegracht 221, dat op 31 maart 1979 door burgemeester Vonhoff geopend werd.
Op het nieuwe adres beschikte het COC voor het eerst over een bovengrondse locatie die openlijk toegankelijk was en in de werfkelder een bar en een kleine dansvloer had. In de jaren negentig kwam COC Utrecht echter in financiële problemen waardoor het pand aan de Oudegracht 221 in 2007 verkocht moest worden. Sindsdien worden de activiteiten op wisselende locaties voortgezet.
![De Sobrino Bar in 1986 De Sobrino Bar in 1986](afb/utrecht-sobrino-1986-color.jpg)
De Sobrino Bar aan de Hamburgerstraat 17, foto uit 1986
Foto: Fotodienst GAU/Het Utrechts Archief
Inkleuring: MyHeritage/DeOldify
Inkleuring: MyHeritage/DeOldify
Klik ter vergroting
Commerciële homobars
De eerste commerciële homobar van de stad Utrecht opende eind jaren vijftig in de Donkerstraat. Daarbij was het kennelijk een voorwaarde om gedoogd te worden dat de eigenaren een sleutel aan de zedenpolitie gaven "om af en toe een kijkje te nemen". Daarnaast ontmoetten homo's elkaar destijds waarschijnlijk ook in het café van Arie Vermeulen in de buurt van de Predikherenstraat.
Vanaf midden jaren zestig kwamen er meerdere "nichtenkitten" die nog een besloten karakter hadden, met geblindeerde ramen en een portier bij de deur. De bekendste waren een bar in de omgeving van de melkfabriek bij het Visschersplein, alsmede La Vie en Rose (ook wel Club 234) aan de Oudegracht 234, Paddy's Bar aan de Oudegracht 47 en De Pauw aan de Oudegracht 64.
Op het laatstgenoemde adres opende Feibe Zweers in 1987 de nog steeds bestaande homokroeg Bodytalk, met in de werfkelder aanvankelijk een darkroom, die later plaatsmaakte voor een dansgelegenheid onder de naam U-Bar. In 2013 werd Bodytalk verkozen tot Beste Gay Café in de landelijke Homohoreca Verkiezing van GaySite.nl.
![De Bodytalk in 1988 De Bodytalk in 1988](afb/utrecht-bodytalk-1988-color.jpg)
De Bodytalk aan de Oudegracht 64, foto uit 1988
Foto: Fotodienst GAU/Het Utrechts Archief
Inkleuring: MyHeritage/DeOldify
Inkleuring: MyHeritage/DeOldify
Klik ter vergroting
Jaren zeventig en tachtig
Sinds begin jaren zeventig zat aan de Hamburgerstraat 17 de Sobrinobar, die rond 1987 werd opgevolgd door Bert's Bar en Rawhide. Andere homozaken uit de jaren tachtig waren In de Gouwe Gheijt aan de Oudegracht 196, alsmede de Hudson Bar aan de Bemuurde Weerd 40 OZ, waar in de jaren negentig nachtcafé De Groene Sluis kwam.
Voor lesbische vrouwen opende in 1975 aan de Oudegracht 261 het vrouwencafé De Heksenketel met daarbij de boekhandel De Heksenkelder. Deze winkel verhuisde in 1984 naar de Telingstraat 13 en werd omgedoopt tot Savannah Bay, die nog steeds bestaat. Medio jaren negentig was ook grand café Navratilova in de Nobelstraat populair bij vrouwen.
![De Gouwe Gheijt in 1982 De Gouwe Gheijt in 1982](afb/utrecht-gouwegheijt-1982-color.jpg)
Café In de Gouwe Gheijt aan de Oudegracht 196,
foto uit 1982/1983 (tegenwoordig Kafé België)
foto uit 1982/1983 (tegenwoordig Kafé België)
Foto: Fotodienst GAU/Het Utrechts Archief
Inkleuring: MyHeritage/DeOldify
Inkleuring: MyHeritage/DeOldify
Klik ter vergroting
Roze Wolk en Wolkenkrabber
Aan de Oudegracht 39 bevond zich medio jaren zeventig homobar-dancing Adonis van zanger Don Mercedes. In een vlak daarnaast gelegen werfkelder opende Jan Scheepstra op 4 april 1982 de eerste en uiteindelijk ook enige homodisco van de stad: De Roze Wolk.
Schuin boven De Roze Wolk, aan de Oudegracht 47 volgde in 1984 een bijbehorend open en trendy homocafé onder de naam De Wolkenkrabber. In 1997 stond Jan Scheepstra ook aan de wieg van het homoculturele festival Midzomergracht dat t/m 2019 jaarlijks georganiseerd zou worden.
De Roze Wolk en de Wolkenkrabber sloten per 1 januari 2006; het café werd in 2007 opgevolgd door homobar Chueca en in 2011 door gaycafé Kalff. Als uitbater van de laatstgenoemde zaak nam Robbert Kalff in 2017 het initiatief voor de Utrecht Canal Pride, als niet-commercieel alternatief voor de Amsterdamse Canal Parade.
![Gay café Kalff in Utrecht Gay café Kalff in Utrecht](afb/kalff-rozewolk.jpg)
Homocafé Kalff in Utrecht, hier in 2018 tijdens een feestelijke
herdenking van homodisco De Roze Wolk
herdenking van homodisco De Roze Wolk
Klik ter vergroting
Bronnen:
- L.J. Boon, I. Schöffer, 'Dien godlosen hoop van menschen'. Vervolging van homoseksuelen in de Republiek in de jaren dertig van de achttiende eeuw, Amsterdam 1997, p. 82-86 en 90.
- Pieter Koenders, Tussen christelijk réveil en seksuele revolutie. Bestrijding van zedeloosheid, met de nadruk op repressie van homoseksualiteit, Amsterdam 1996, p. 661-663.
- Adrianne Dercksen, Roze Wolkennachten; homodisco De Roze Wolk en homocafé De Wolkenkrabber in Utrecht 1982-2006, Utrecht 2018, p. 12-14 en 96.
- L.J. Boon, I. Schöffer, 'Dien godlosen hoop van menschen'. Vervolging van homoseksuelen in de Republiek in de jaren dertig van de achttiende eeuw, Amsterdam 1997, p. 82-86 en 90.
- Pieter Koenders, Tussen christelijk réveil en seksuele revolutie. Bestrijding van zedeloosheid, met de nadruk op repressie van homoseksualiteit, Amsterdam 1996, p. 661-663.
- Adrianne Dercksen, Roze Wolkennachten; homodisco De Roze Wolk en homocafé De Wolkenkrabber in Utrecht 1982-2006, Utrecht 2018, p. 12-14 en 96.
Links
Boekwinkel: Savannah Bay
Memorabilia: Utrecht Gay & Lesbian Nightlife
Voormalige startpagina: Gay Utrecht
Utrechtse regenbooghistorie: Queer U Stories
Boek en expositie over De Roze Wolk: www.derozewolk.info
Nieuws- en achtergrondartikelen:
DUIC: ‘Het Midzomergracht festival heeft de weg vrijgemaakt voor andere mooie evenementen’ (2023)
RTV Utrecht: Doek valt voor Midzomergracht Festival: 'Moeilijk om plek te vinden in regenboogagenda Utrecht' (2023)
Gaykrant: ‘Roze Wolkennachten’ Utrechtse homohoreca historie (2018)
DUIC: De klassieker – Bodytalk: van mannenbar tot regenboogcafé (2017)
UBlad: 'In Amsterdam is het allemaal van: kijk mij eens' (2008)
Links
Handige en interessante links over:
- Nederlandse homohoreca
- Buitenlandse homohoreca
+ Diverse LHBT-links
Websites over de homohoreca in Nederland:
Steden:
- Homohoreca Amsterdam
Gidsen:
- Nighttours: Netherlands
- Queer In The World: Netherlands
- GayTravelr: Netherlands
- Saunas4men: Nederland
Agenda's:
- GeenFlikkerTeDoen
- GoGiGi
Foto's:
- Wikimedia: LGBT Nightlife
Ervaringen:
- Winq: Eerste keer gaybar
Memorabilia:
- Gay & Lesbian Nightlife
- LGBTQI+ Buttons
Geschiedenis:
- Rotterdamse Roze Kaart
- Roze Geschiedenis Nijmegen
- IHLIA: With Pride
- Homo-emancipatie in Nederland
- Gay & Night Magazine 2006-2016
- Homohoreca Amsterdam
Gidsen:
- Nighttours: Netherlands
- Queer In The World: Netherlands
- GayTravelr: Netherlands
- Saunas4men: Nederland
Agenda's:
- GeenFlikkerTeDoen
- GoGiGi
Foto's:
- Wikimedia: LGBT Nightlife
Ervaringen:
- Winq: Eerste keer gaybar
Memorabilia:
- Gay & Lesbian Nightlife
- LGBTQI+ Buttons
Geschiedenis:
- Rotterdamse Roze Kaart
- Roze Geschiedenis Nijmegen
- IHLIA: With Pride
- Homo-emancipatie in Nederland
- Gay & Night Magazine 2006-2016
![Gay café Kalff in Utrecht Gay café Kalff in Utrecht](https://www.homohoreca.nl/afb/kalff-rozewolk.jpg)
Homocafé Kalff in Utrecht tijdens
een herdenking van homodisco
De Roze Wolk (1982-2006)
(klik ter vergoting)
een herdenking van homodisco
De Roze Wolk (1982-2006)
(klik ter vergoting)
Websites over homohoreca in het buitenland:
Steden:
- Queer Berlin
Straten & buurten:
- Canal Street, Manchester
- Le Marais, Paris
- Hell's Kitchen, New York City
- Church-Wellesley, Toronto
- Village, Montréal
Gidsen:
- GayBars.eu
- Gay Travel Guide Europe
- Queer Europe
- Gay Cities
- Pinksider
- The Gay Passport
- Queer In The World
- Gay Out
- GayTravel
- Travel Gay
- GayTravelr
- Saunas4men
Agenda's:
- Gay Events Belgium
- IGLTA: Pride Calendar
- Gay Pride Calendar
- GayPrides.com
- GoGiGi
Foto's:
- Wikimedia: Gay bars
Buttons:
- LGBTQI+ Buttons
T-Shirts:
- Wearing Gay History
- Throwback Gay Bar T-Shirts
Geschiedenis:
- Wikipedia: Homohoreca
- Brussels Almanack Dykes
- Molly Houses in 18th century London
- Lost LGBT Scene Project
- Pride of Place: Meeting & Socialising
- OUTgoing New York City
- San Francisco Gay History
- The Lesbian Bar Project
- GayBarchives
- LGBT History Suriname
- Queer Berlin
Straten & buurten:
- Canal Street, Manchester
- Le Marais, Paris
- Hell's Kitchen, New York City
- Church-Wellesley, Toronto
- Village, Montréal
Gidsen:
- GayBars.eu
- Gay Travel Guide Europe
- Queer Europe
- Gay Cities
- Pinksider
- The Gay Passport
- Queer In The World
- Gay Out
- GayTravel
- Travel Gay
- GayTravelr
- Saunas4men
Agenda's:
- Gay Events Belgium
- IGLTA: Pride Calendar
- Gay Pride Calendar
- GayPrides.com
- GoGiGi
Foto's:
- Wikimedia: Gay bars
Buttons:
- LGBTQI+ Buttons
T-Shirts:
- Wearing Gay History
- Throwback Gay Bar T-Shirts
Geschiedenis:
- Wikipedia: Homohoreca
- Brussels Almanack Dykes
- Molly Houses in 18th century London
- Lost LGBT Scene Project
- Pride of Place: Meeting & Socialising
- OUTgoing New York City
- San Francisco Gay History
- The Lesbian Bar Project
- GayBarchives
- LGBT History Suriname
Diverse LHBT-links:
Websites:
- Gaykrant · GayNieuws · GaySite
- Expreszo · Zij aan Zij
- Queer Nederland
Tijdschriften:
- Gay News · Winq · The Gay Issue
- Hello Gorgeous
Radio:
- Roze Golf · PinQradio
Boeken & Films:
- Vrolijk · Savannah Bay
Kunst:
- Galerie MooiMan
Archieven:
- IHLIA LGBTI Heritage
- Lesbisch Archief Nijmegen
- Transgendermuseum
- Gaykrant · GayNieuws · GaySite
- Expreszo · Zij aan Zij
- Queer Nederland
Tijdschriften:
- Gay News · Winq · The Gay Issue
- Hello Gorgeous
Radio:
- Roze Golf · PinQradio
Boeken & Films:
- Vrolijk · Savannah Bay
Kunst:
- Galerie MooiMan
Archieven:
- IHLIA LGBTI Heritage
- Lesbisch Archief Nijmegen
- Transgendermuseum